Şema Terapide Narsisizm Çalışmak

Narsisistik yapılanmaya sahip danışanlarla çalışmak, psikoterapide hem terapötik ilişki hem de müdahale süreci açısından kendine özgü güçlükler barındırır. Üstünlük ve haklılık tutumları, yoğun onay ve takdir ihtiyacı, eleştiriye karşı hassasiyet, empati güçlükleri, kontrol etme eğilimi, öfke, değersizleştirme, kaçınma ve duygusal kopukluk gibi örüntüler terapi odasında da ortaya çıkabilir. Bu örüntüler yalnızca danışanın terapiye katılımını değil, terapistin duygusal tepkilerini ve terapötik ilişkinin niteliğini de etkileyebilir.

Şema Terapide Narsisizm ile Çalışma Eğitimi, narsisistik yapılanmanın Şema Terapi modeli içerisinde anlaşılmasını ve bu danışanlarla çalışırken kullanılabilecek klinik müdahalelerin geliştirilmesini amaçlayan ileri düzey bir eğitimdir.

Eğitimde narsisizm yalnızca görünen davranışlar üzerinden ele alınmaz. Görünürde güçlü, talepkâr, kontrol edici, rekabetçi, eleştirel ya da kendinden emin olabilen narsisistik örüntülerin altında yer alabilen kırılganlık, utanç, yetersizlik, kusurluluk, yalnızlık ve karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçların anlaşılmasına odaklanılır. Böylece narsisistik davranışların erken dönem yaşantılar, temel duygusal ihtiyaçlar, şemalar, başa çıkma biçimleri ve şema modlarıyla ilişkisi bütüncül bir vaka kavramsallaştırması içerisinde ele alınır.

Narsisistik danışanlarda görülebilen Kendini Yücelten, Zorba-Saldırgan, Kopuk Kendini Avutan ve Kopuk Korungan gibi başa çıkma modlarının işlevleri; bu modların altında kalan İncinmiş/Yalnız Çocuk tarafına ve karşılanmamış ihtiyaçlara ulaşmanın yolları üzerinde durulur. Terapistin yalnızca görünen narsisistik davranışa tepki vermek yerine, davranışın hangi ihtiyacı, kırılganlığı ya da şemayı koruduğunu anlayabilmesi hedeflenir.

Eğitimin önemli konularından biri terapötik ilişkinin yönetimidir. Narsisistik örüntüler terapi odasında güç mücadeleleri, sınır ihlalleri, terapistin yeterliliğinin sorgulanması, değersizleştirme, özel muamele beklentisi, kontrol etme girişimleri ya da terapiye direnç biçiminde ortaya çıkabilir. Bu durumlarda terapötik ittifakı kaybetmeden sınır koyabilmek ve aynı zamanda danışanın altında yatan duygusal ihtiyaçları görebilmek, tedavinin önemli unsurlarındandır.

Bu çerçevede Şema Terapi’nin temel müdahalelerinden biri olan empatik konfrontasyonun narsisistik danışanlarla nasıl kullanılacağı ele alınır. Danışanın yaşantısının ve başa çıkma biçimlerinin gelişimsel kökenlerini anlamak ve bunlara empati göstermek ile bugün kendisine ya da çevresindeki kişilere zarar veren davranışlarının sorumluluğunu almasını desteklemek arasındaki denge üzerinde çalışılır. Amaç, danışanı utandırmadan veya güç mücadelesine girmeden, işlevsiz örüntülerle yüzleşebilmesini sağlamaktır.

Eğitimde sınırlı yeniden ebeveynlik yaklaşımının narsisistik yapılanmada nasıl uygulanacağı da ele alınır. Danışanın karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçlarına ulaşırken terapötik sınırların nasıl korunacağı, hangi durumlarda yakınlaşmanın, hangi durumlarda sınır koymanın gerekli olduğu ve Sağlıklı Yetişkin modunun nasıl güçlendirilebileceği klinik örnekler üzerinden incelenir.

Narsisistik danışanlarla çalışmanın önemli bir başka boyutu ise terapistin kendi şema ve modlarının aktive olmasıdır. Terapist zaman zaman kendisini eleştirilmiş, yetersiz, değersizleştirilmiş, kontrol edilmiş, öfkeli, çaresiz ya da danışanla bir güç mücadelesinin içerisinde hissedebilir. Bazı durumlarda danışanı memnun etmeye, kendisini kanıtlamaya, aşırı açıklama yapmaya, geri çekilmeye ya da karşı saldırıya geçmeye yönelik eğilimler ortaya çıkabilir. Eğitimde terapistin bu tepkileri fark etmesi, kendi şema ve modlarını ayırt edebilmesi ve bunların terapötik ilişki üzerindeki etkisini yönetebilmesi üzerinde durulur.

Bu doğrultuda karşıt aktarım tepkileri yalnızca terapistin yaşadığı bir güçlük olarak değil, uygun biçimde değerlendirildiğinde danışanın kişilerarası örüntülerini anlamaya yardımcı olabilecek önemli bir klinik veri olarak ele alınır.

Eğitim boyunca narsisistik danışanlarla çalışmada karşılaşılan direnç, güç ve kontrol mücadeleleri, sınır sorunları, empati güçlükleri, değersizleştirme, öfke, duygusal kopukluk ve kırılganlığa ulaşmadaki güçlükler vaka örnekleri üzerinden değerlendirilir. Kuramsal bilginin klinik uygulamaya aktarılması amacıyla vaka kavramsallaştırmaları, rol canlandırmaları, yaşantısal uygulamalar ve klinik müdahale örneklerinden yararlanılır.

Eğitimin temel amacı, narsisistik davranışı yalnızca değiştirilmesi gereken bir problem olarak görmek yerine, bu davranışın ardındaki şema, mod, karşılanmamış ihtiyaç ve kırılganlığı anlayabilen; ancak aynı zamanda zarar verici örüntülere karşı terapötik sınırları koruyabilen bir klinik duruş geliştirmektir.