PEERS® for Preschoolers, UCLA’da Dr. Elizabeth Laugeson, Dr. Mina Park ve Dr. Jennifer Sanderson tarafından geliştirilen, 4–6 yaş arası otizmli ve nörofarklı çocuklara arkadaşlık becerilerini öğreten kanıta dayalı bir programdır.
Dünyada 150’den fazla ülkede uygulanan PEERS programının okul öncesi yaş grubuna uyarlanmış versiyonudur. Yetişkin ve ergen versiyonlarındaki ekolojik geçerliliği yüksek sosyal beceri öğretimini, küçük çocukların gelişimsel ihtiyaçlarına göre yeniden tasarlamıştır.
Program; çocuklara oyun grupları bulma, arkadaşlarla tanışma ve selamlaşma, sıra paylaşma, oyun buluşmalarına katılma, iyi bir oyun arkadaşı olma ve kendi tanısını anlama ve paylaşma gibi becerileri öğretir.
PEERS for Preschoolers’ın en belirleyici özelliği: çocuk programı kukla gösterileri ve çocukluk oyunları aracılığıyla yürütülür; ebeveyn ise süreç boyunca sosyal koç olarak eğitilir ve “Ebeveyn Koçluğunda Oyun” (Parent Coached Play) bölümünde çocuğuyla doğrudan uygulama yapar.
Program, 16 hafta süren, haftada 90 dakikalık eş zamanlı çocuk ve ebeveyn oturumlarından oluşur. Her hafta yeni bir sosyal beceri öğretilir; bir önceki haftada öğrenilenler tekrar gözden geçirilir.
| Hafta | Çocuk Dersi | Ebeveyn Dersi |
|---|---|---|
| 1 | Dinleme ve yönergeleri takip etme | Giriş ve programa hazırlık |
| 2 | Arkadaşlarla tanışma ve selamlaşma | Oyun grupları (playgroup) bulma |
| 3 | Paylaşma ve sıra verme | Oyun gruplarını seçme |
| 4 | Sıra isteme | Oyun gruplarına hazırlık |
| 5 | Sakin kalma | Oyun buluşmaları (playdate) planlama |
| 6 | İyi bir oyun arkadaşı olma | Oyun buluşması önerme |
| 7 | Oyun sırasında göster ve anlat | Oyun buluşmalarına hazırlık |
| 8 | Patronluk taslamama | Oyun buluşmalarında koçluk |
| 9 | Bir arkadaşa oyun teklif etme | Sosyal koçluk stratejileri |
| 10 | Devam eden bir oyuna katılma | İleri düzey koçluk |
| 11 | Farklı bir oyun önerme | Esneklik öğretimi |
| 12 | Yardım isteme ve verme | Karşılıklı yardımlaşma |
| 13 | Kendi alanında kalma (vücut sınırları) | Beden farkındalığı |
| 14 | İç ses kullanma (uygun ses tonu) | Ses ve duygu düzenleme |
| 15 | Tanıyı veya farklılığı başkalarıyla paylaşma | Tanıyı açıklamaya hazırlık |
| 16 | Tanıyı çocuğunuzla paylaşma ve son değerlendirme | Mezuniyet töreni |
Çocuk grubunda her hafta şu bileşenler yer alır:
PEERS for Preschoolers, sadece ebeveyn grubu formatında telesağlık üzerinden de uygulanabilir. Bu format, 90 dakikalık haftalık ebeveyn oturumlarından oluşur ve coğrafi olarak uzaktaki ailelere erişim imkânı sağlar.
Program, 4–6 yaş aralığındaki çocuklar ve onların ebeveynleri için tasarlanmıştır. Aşağıdaki gruplarda kanıta dayalı etkililiği gösterilmiştir:
Daha geniş bir bakışla: Akranlarıyla oyun kurmakta zorlanan, arkadaşlık ilişkileri sınırlı olan herhangi bir okul öncesi çocuk PEERS for Preschoolers’tan faydalanabilir.
Önerilen grup büyüklüğü 8–10 çocuktur. Çocuk-yetişkin oranı, çocuk grubu için iki ila üç çocuğa bir yetişkin (terapist veya davranışsal koç) şeklindedir.
PEERS for Preschoolers, okul öncesi yaş grubunda otizmli çocuklara arkadaşlık becerisi kazandırmak için bugüne kadar geliştirilmiş en kapsamlı kanıta dayalı programlardan biridir.
Çok sayıda bilimsel çalışma, programın çocuklarda aşağıdaki alanlarda anlamlı iyileşme sağladığını göstermiştir:
Bulgular birden fazla araştırma ekibi tarafından bağımsız olarak tekrarlanmıştır (Antezana ve ark., 2022; Factor ve ark., 2021, 2022; Park ve ark., 2022; Tripathi ve ark., 2021, 2023).
Programı tamamlayan çocuklarda dört hafta ile beş yıl arasında değişen takip sürelerinde sosyal becerilerdeki iyileşmenin korunduğu gösterilmiştir (Tripathi ve ark., 2022). Daha çarpıcı bir bulgu:
Bu sonuç, büyük olasılıkla ebeveynlerin sosyal koçluk becerilerini program sonrasında da kullanmaya devam etmesinden kaynaklanmaktadır.
Çalışmalar, programın ebeveynler üzerinde de anlamlı pozitif etkiler yarattığını göstermiştir:
Programdan 1–5 yıl sonra hâlâ “öncül hazırlama” (priming) gibi sosyal koçluk stratejilerini kullanan ebeveynler, çocuklarının arkadaşlık becerilerinde daha büyük iyileşme ve daha az ebeveynlik stresi bildirmektedir.
Çalışmalar, programın haftada bir gün × 16 hafta klasik formatın yanı sıra haftada iki gün × 8 hafta kısa formatta da etkili olduğunu göstermiştir. Bu, programın farklı klinik ve toplumsal ihtiyaçlara uyarlanabilirliğini ortaya koyar.
Çalışmalar; ebeveyn istihdam durumu, ırk veya etnik köken farklarından bağımsız olarak benzer kazanımların elde edildiğini göstermiştir. Bu, yapılandırılmış ders ve koçluklu uygulamanın kültürel ve zamansal engelleri aşmaya yardımcı olduğunu düşündürmektedir.
PEERS for Preschoolers’ı tamamlayan bir çocuk ve onun sosyal koçu olan ebeveyni şu becerileri kazanır:
PEERS for Preschoolers, ebeveyni eğitimin merkezine yerleştirir. Ebeveynler:
Akran reddi ve sosyal ihmal; çocuklukta okul reddi, akademik başarısızlık ve ebeveynlik stresi ile ilişkilendirilmektedir. Ergenlikte ise depresyon, anksiyete, yalnızlık, düşük benlik saygısı ve intihar düşüncesi için yüksek risk faktörü oluşturmaktadır.
Buna karşılık, bir veya iki yakın arkadaşa sahip olmak, yaşamın sonraki dönemlerindeki uyumu öngören güçlü bir koruyucu faktördür ve stresli yaşam olaylarının etkisini hafifletir.
Erken yaşta arkadaşlık becerilerini öğretmek, bu koruyucu faktörü inşa etmenin en güçlü ve kanıta dayalı yoludur.
PEERS for Preschoolers’ı diğer erken müdahale programlarından ayıran özellikler:
PEERS for Preschoolers, “doğru” bir sosyal var oluş biçimi olduğunu öne sürmez. Programın temel duruşu şudur:
Program, ailelerin çoğunlukla çocuklarının “zorluklarına” odaklanmak zorunda bırakıldığını kabul eder. Bu nedenle PEERS for Preschoolers’ın ilk oturumu, ebeveynlerin çocuklarının güçlü yanlarını paylaştığı bir tören ile başlar.
Eğitimde öğretilen tüm stratejiler, “sosyal olarak yardımcı” ve “sosyal olarak riskli” davranışlar olarak sunulur. Hangi stratejiyi nerede kullanacağı her zaman ailenin ve çocuğun kendi seçimidir.
PEERS for Preschoolers, sertifikalı eğitim seminerini tamamlamış ruh sağlığı profesyonelleri (psikolog, psikiyatr, sosyal hizmet uzmanı, aile danışmanı), konuşma ve dil terapistleri, ergoterapistler, eğitim profesyonelleri ve okul öncesi öğretmenleri tarafından uygulanabilir.
Çocuk grubu için bir grup lideri ve iki–üç davranışsal koç; ebeveyn grubu için bir grup lideri olmak üzere toplam 3–5 kişilik bir uygulama ekibi gereklidir. Tüm ekip üyelerinin PEERS for Preschoolers müfredatı konusunda eğitimli olması, davranış pekiştirme ve yönetim stratejilerine hâkim olması beklenir.
+90 (533) 506 62 69
